Psikologjia shkollore

[J@mes]

HYRJE

Psikologjia si shkence ka relativisht pak vite qe eshte e njohur ne vendin tone, ndaj dhe ai si profesion ndeshet me  veshtiresi ne perharjen, integrimin ne nje shoqerine si e jona…   
Pavaresisht veshtiresive qe has psikologjia si profesion, vitet e fundit eshte futur sherbimi psikologjik neper disa institucine shteterore, si pershembull:
neper shkolla, ne gjykata, ne spitale, ne azile etj. 

Shërbimi psikologjik në shkollë

Reforma që ka përfshirë sistemin tonë arsimor, ka sjellë risi dhe ndryshime të qenësishme në aspektin e kurrikulave, programeve e teksteve të reja, përdorimit dhe aplikimit tërësisht dhe me sukses të metodave bashkëkohore të mësimdhënies dhe mësim nxënien me në qendër nxënësin. Pra, ky proces ristrukturimi i gjithë jetës shkollore nuk mund të kuptohet pa ecurinë dhe mbështetjen e shërbimit psikologjik në arsimin parauniversitar. Është viti i tretë që shërbimi psikologjik në shkolla të arsimit bazë dhe të mesëm, vlerëson të gjithë komunitetin shkollor në tërësi,duke mbështetur dhe ofruar shërbime psikologjike dhe sociale. Tashmë, dihet nga të gjithë, se problemet e edukimit në shkolla kanë vështirësitë e veta, me përmasa të reja, zgjidhja e të cilave kërkon njohjen dhe bashkërendimin e punëve të gjithë aktorëve në shkolla, e veçanërisht kontributin e psikologut shkollor, i cili duke mbajtur marrëdhënie të drejtpërdrejta me nxënësit, mësuesit dhe komunitetin, praktikon në mjediset e shkollave, përqasje psikologjike, sociale dhe emocionale tek fëmijët, nxënësit dhe adoleshentët.

Cilet jane psikologet shkollore?

Psikologët shkollorë janë normalisht persona kyç që ndikojnë në përmirësimin e veprimtarisë mësimore edukative në shkolla. Njohin dhe kuptojnë saktësisht politikat dhe çështjet e edukimit dhe arsimit, të cilat dalin nga puna edukative në shkollat ku punojnë. Ata janë të pajisur me mjete profesionale, dhe kanë trajnimin e duhur për të kryer vlerësim të nxënësit, dhe stileve konjitive të të nxënit duka pasur qëllim planifikimin edukativ mësimor.  Kanë trajnimin e duhur për të njohur dhe diagnostikuar një sërë çrregullimesh fëminore të sjelljes dhe të të nxënit. Mbajnë kontakte e marrëdhënie të rregullta dhe të drejtëpërdrejta me nxënësit, mësuesit dhe komunitetin. Bashkëpunojnë me institucionet arsimore, mësuesit, prindërit, komunitetin, për të siguruar siguruar kushte të mira të krijimit të shëndetit mendor të nxënësve në shkolla.

Ku fokusohet puna e psikologeve shkollore?

Tashmë dihet se në shkolla, ka nxënës të cilët kërkojnë ndërhyrje më direkt e të specializuar pasi në shkolla janë të pranishëm një kontigjent i vogël nxënësish me prirje për të lënë shkollën, apo të hiqen prej saj ,pasi janë me çrregullime serioze të sjelljes. Ndaj më shumë se çdo gjë tjetër kjo kategori nxënësish kanë nevojë për mbështetje alternative edukuese, shërbime këshillimore sistematike, në mënyrë që të ndjekin shkollën ose ri futjen në të, gjë e cila arrihet duke bërë konsultime me psikologun e shkollës dhe bashkëpunimin e tij me mësuesit dhe familjen e nxënësve problematikë. Është fakt se psikologët shkollorë punojnë drejtpërsëdrejti në institucione edukimi dhe arsimimi. Në këto vite pune dhe eksperiencë, psikologu sherben për përmirësimin e punës edukative, ka rolin e koordinatorit, midis drejtorisë së shkollës dhe stafit pedagogjik . Krahas, punës, drejt përmirësimit të shëndetit mendor dhe vështirësive të të nxënit të nxënësve, është e domosdoshme përcaktimi i objektivave në përshtatje, mbështetje të specifikave të çdo shkolle.
Duhet theksuar se çdo shkollë ka objektivat e veta psh:
Nga zhdukja e braktisjes së fshehtë në arsimin bazë e deri te vlerësimi në lidhje me individë apo grupe adoleshentësh, problem ky, i hasur më shpesh në shkollat e mesme. Vlen të theksohet se psikologu shkollor ka si objekt të punës së tij, punën me prindërit dhe mësuesit për të planifikuar ndërhyrje që lidhen me edukimin dhe sjelljen e nxënësit.

Psikologu në shumë raste nuk ndërhyn direkt në zbatimin e strategjive, por nëpërmjet veprimtarive si:
- Konsultimi me mësuesit, në lidhje me çështje individuale të nxënësit, si çrregullime të sjelljes ose vështirësitë e të nxënit.
- Konsultimi me prindërit, ku fëmijët e tyre paraqesin vështirësi për problemet e hasura, duke mundësuar prindin të kuptojë natyrën e fëmijës së vet, nëpërmjet një informacioni të dobishëm.
Gjithashtu psikologët shkollorë ofrojnë në shkollat ku punojnë trajnime për mësuesit në lidhje me : Aspekte të strategjive të kontrollit të sjelljes,metodave paralele të vlerësimit, menaxhimit të stresit në punë dhe familje.
Por krahas punën me nxënësit dhe mësuesit, psikologu shkollor jep kontributin e vet konsulent në shkallë të gjerë dhe në komunitet. Së pari: vënien në jetë të programeve të ndërhyrjes si p sh: Zgjidhja e konflikteve në jetën shkollore, në hartimin e programeve për parandalimin e agresivitetit, në parandalimin e dhunës dhe formave të saj, gjithashtu, psikologu shkollor zhvillon dhe zbaton programe prindërimi.
Nga sa u tha më sipër, shihet se roli i psikologut shkollor zë një vend të rëndësishëm krahas aktorëve të tjerë në procesin e edukimit.

[J@mes]

Zhvillimi i psikologjise shkollore ne ditet tona

Evidentimi i psikologjise shkollore u krye ne tre drejtime:
1. Tendenca per te forcuar origjinen e psikologjise shkollore. Rritja e nr. te  klinikave psikologjike ne shkolla, qendra te specializuara te testimit mendor, prodhuan teste te psikologjise shkollore ku vihej re oroblematika e sjelljes se nxenesve.
2. Evidentimi i identetit te psikologjise shkollore. Pas 1980 psikologjia shkollore u fokusua ne ne percaktimin e statutit te psikologut shkollor si profesionist/ shkolla filloi te perceptohej si vendi i punes se psikologeve shkollor.
3. Orientimi i psikologjise shkollore ne percaktimin e objektivave te saj te punes.
- Psikologjia shkollore duhet te fokusohej ne zgjidhjen e problemeve te femjeve ne shkolle
- Orientimi drejt pergatitjes se intervenimit ndaj nxenesit. Programe te modifikimit te sjelljes/ zgjidhja e problemeve/
- Vleresimi i programeve dhe studimi i efektit pozitiv  te cdo programi mbi nje problem te caktuar.

Psikologjia shkollore si nje sistem kompleks      

1. Sistemi i psikologjise shkollore ekzaminoi ne vite influencat e sistemeve te tjera jashte fushes se psikologjise shkolllore, duke i analizuar dhe interpretuar keto influenca me synimin per t e identifikuar dallimin e tyre nga impakti i psikologjise shkollore.
2. Qartesimi i impaktit te cilesise se sherbimit psikologjik ne sjelljen femije-nxenes, evidentimi i avantazhit te perdormit te sherbimit psikologjik.
3. Psikologjia Shkollore dha zgjidhjet se si mund te reagoje nje individ per te ndryshuar devijancat ne nje sjellje.
4. Sistemi i psikologjise shkollore reflektoi nevojen per te ndryshuar elemente te vecante te tij duke evidentuar faktin qe komponenente t e ndryshem te tij, mund te ndryshone ne kohe per te funksionuar me mire.

Fokusi i punes te psikologut shkollor
 - Kuptimi mbi funksionimin e sistemit shkollor ne pergjithesi
 - Realizimi i zhvillimit akademik te nxenesit ne praktike
 - Njohja dhe familjarizimi me parametrat qe perdor shkolla ne realizimin e nje mesimdhenie efektive dhe te mesuari te sukseshem     


Fushat ne te cilat pregatitet psikologu shkollor fokusohen ne:
- Konceptin e shendetit mendor
- Zhvillimin evolutiv te femijes
- Njohja e sistemit shkollor dhe procesit se te mesuarit
- Njohja e sjelljes se nxenesit
- Motivacion dhe shkallet matese te tij per tiu pergjigjur sfidave te proce mesimor

Parandalimi

Psikologu shkollor mbulon objektiva te cilat lidhen me:
- Identifikimine veshtiresive potenciale te procesit se te mesuarit.
- Nderton programe per femijet te cilet jane ne veshtiresi per te deshtuar ne shkolle.
- Ofron teknika psiko-sociale per prinderit dhe mesuesit ne menyre qe keta te nderhyjne per te rregulluar sjelljet e demshme te femijeve.
- Ofron modele tolelarace per te kuptuar dhe vleresuar diversitetin e sjelljev te ndryshme ne shkolle.
- Perpiqet te ofroje ne ambientin shkollor modele te cilat stimulojne shderimin e ambientit shkollor ne nje ambient te sigurt per femijen.

Edukimi

Psikologu shkollor ofron programe te cilat lidhen me:
- Zhvillimin e strategjive te mesimdhenies dhe te mesuarit
- Teknikat e menaxhimit te klases
- Menaxhimin e nxensve me paftesi apo me talente te ralla
- Substancat abuzive
- Menaxhimin e krizave

Ku punon psikologu shkollor?

- Sistemi i shkollave publike e private
- Qendrat e shendetit te cilat bashkep me shkollat
- Klinikat dhe spitalet per femije.
- Sistemin privat te keshillimit dhe psikoterapise per femije

Problemet me te cilat ndeshet psikologu shkollor
- Problemet e frikes se femijeve reth fillimit te shkolles
- Menaxhimi i keq i kohes nga femijet.
- Deshtimet ne rezultate akademike
- Trishtimi reth krizave ne familje
- Ndjesia e depresionit te femijet
- Mungesa e vetedisiplines te femijet
- Eksperimentimi me drogen dhe alkolin
- Mendimi reth vetevrasjes
- Mungesa e aftesive per te studiuar
- Shqetesime reth seksualitetit
- Braktisja e shkolles
- Vetevleresimi i ulet reth aftesive personale
- Probleme ne maredhenie dhe vendimarje me moshataret.

[J@mes]

KONKLUZION

Fokusi kryesor i përpjekjeve në fushën e vlerësimit është gjetja e rrugëve të favorshme dhe e kushteve, të cilat do të lejonin krijimin e një balance efektive midis vlerësimit të jashtëm dhe atij të brendshëm.
Ministria e arsimit ligjeron funskionimin e sherbimit psikologjik ne cdo shkolle, edhe kopesht te sistemit publik. Edhe pse deri me sot neper shkolla kane ekzistuar, qofte dhe fornmalisht psikologet, deri tani ky sherbim ka funksionuar si eksperimental, ne institucionet e arsimit publik parauniversitar tashme do te kete nga nje psikolog qe do te ndihmoje nxenesit per per te kaluar problemet e moshes dhe per mbarevajtjen e shendetit mendor.
Aktualisht ne shkollat tona punojne 144 punonjes te sherbimit psikologjik, por ministria e arsimit premton se do te kete nje psikolog per 1500 nxenes. Shtrirja e ketij sherbimi do te behet ne menyre gradule deri sa  te permbushen te gjitha kushtet, si ai i profesionit te psikologut apo master ne fushen e psikologjise.
                                           
Historiku i qendres

Qendra ne te cilen une kam bere praktiken quhet “ Te qendrojme se bashku”. Kjo qender operon ne Kombinat, ne njesine 6, dhe pranon femije me aftesi te kufizuar vetem nga kjo njesi. 
Si qender eshte hapur para 10 vjetesh, mund te themi afersisht ne vitin 1997. Ne vitet e para kjo qender ka operuar ne nje menyre te ndryshme nga ajo qe operon sot, por me ndryshime jo shume te medha. Ne ato vite pervecse ju ofronin sherbim femijeve me aftesi te kufizuar, ju ofronin gjithashtu sherbime edhe grave e vajzave te dhunuara emocionalisht dhe fizikisht, si dhe vajzave te trafikuara per prostitucion, gje e cila ne ato vite ishte shume e perhapur dhe shkaktonte probleme emocionale serioze tek ato vajza.
Ne vitin 2007 kjo qender beri nje bashkepunim me Banken Boterore, me Bashkine e Tiranes dhe me shoqaten Grate dhe femije me probleme qe u quajte “ Te qendrojme se bashku” .
Ky projekt u pa qe po ecte dhe po operonte me sukses, duke vazhduar edhe sot misionin e saj, tani e financuar vetem nga bashkia e Tiranes.   

Kjo qender ka operuar ne kete menyre:

1. Merret me femije dhe te rinje me aftesi te kufizuar.
2. Pranon prinderit e ketyre femijeve e te rinjeve te qendrojne prane tyre per te pare ecurine e tyre.
3. Femijet qendrojne ne kete qender rreth pese ore si ghe hane dreken aty.
4. Gjithashtu pranon edhe njerz ne nevoje, kryesishte pleqte, te cilet shkojne cdo dite dhe hane dreken aty.
5. Eshte nje qender e vogel pasi aty jane vetem kater klasa ku kryhen mesime te ndryshme si:
- Klasa e Qendisjes – punedore me gra me aftesi te kufizuara
- Klasa e logjikes me femije te moshave te ndryshme.
- Klasa e e qendisjes dhe e ushtrimeve  te te folurit per meshkuj.
- Klasa e kompjutrave.

5. Pranojne si femije me probleme me aftesi te kufizuar, ashtu edhe femije normale ose te dhunuar fizikisht apo emocionalisht, te cilet bashkepunojne se bashku si dhe e ndihmojne njeri – tjetrin per te arritur rezultate te vogla por shume efektive per ta.   

Kjo qender ofron disa sherbime:
- Ofron seanca edukimi ;
- Ofron seanca mesimore ;
- Ofron seanca psiko- sociale ;
- Si dhe ofron mbeshtetje mjekesore.

Pra, ne kete qender ofrohen shume sherbime nga persona te kualifikuar. Femijen ne kete qender kalojne rreth ghysmen e dites aty, ku nuk ndihmohen vetem nga specialistet e asaj qendre por edhe nga prinderit e tyre. Nga mesueset e kesaj qendre me eshte komunikuar se keta femije kane nje zhvillim te ngadalte ne shprehite e tyre motorike, ne zhvillimin mendore etj.
Femijet me prapambetje mendore ne kete qender jane te ndryshme, si : autist, daun, hiperaktive, me probleme te te folurit, dallimit te ngjyrave, femije me probleme emocionale, me probleme mendore, me zhvillim trupor te vonuar, etj etj.   
Une kam qene ne kete qender pothuajse cdo jave, duke qene prezente dhe ne shume aktivitete te tyre, eshte nje qendra e vogel,ajo ka nje kapacitet prej 4 klasash sic e permenda me siper. Vlen dhe per tu permendur fakti qe dhe numri i femijve ishte i kufizuar duke pasur parasysh qe kjo qender mbulon gjith pjesen e kombinatit. Ajo qe me pelqeu me teper nga kjo qender eshte fakti qe ajo pranonte dhe femije normal ,por qe kishin dhe ata probleme te theksuara familiare, shpesh riheshin nga prindrit.
Bashkimi i ketyre femijve, pra i atyre normal ne ata me prapambetje mendore, eshte ber per nje qellim te caktuar, ate te frymes te bashkpunimit, midis tyre, per te mos patur diferenca midis tyre.
Gjithashtu vlen per tu permendur mikpritja e mesuesve, ne vecanti te punonjeses sociale te kesaj qendre, kundrejt nesh, studenteve te psikologjise qe shkonim te benim praktiken prane kesaj qendreje. 
 
Roli im ne kete qender

Roli im ne kete qender ka qene te vezhgoja femijet me probleme mendore si dhe te jepja ndihmesen time. Nga drejtoresha dhe punonjesja sociale isha e pirpritur dhe me mbeshtetjen e tyre me mdihmuan per te kuptuar problemet e cdo femije si dhe me lejuan te komunikoja me to. Si fillim mu desh qe te ambjentihesha me mjedisin, me te qenurit present ne kete qender, dhe mbi te gjitha femijet buhet te ambientoheshin me mua, sepse ata corientoheshin nga prania ime pasi per ata isha nje person i ri, i panjohur, por dalengadale u mesuan. Ne qender shkoja nje here ne jave pasi ne fillim me eshte thene nga edukatoret e kesaj qendreje, se ndryshimet e tyre jane shume te ngadalta. Pershembull, me njohjen e ngjyrave femijeve ju duheshin me shume se dy jave per ti dalluar ato dhe ne qofte se do te kalonte nje muaj pa i permendur dhe tu riktheheshin perseri atyre, ata kishin persesi shume probleme per ti dalluar ato. E njenjta gje ndodhte edhe me numrat, shkronjat etj. Shihej se sa me shume te punohej me kata femije dhe te silleshe ngrohte me ta, ata jepnin rezultate te kenaqshme. Gjerat qe me jane dashur te bej, mbajtja e shenimeve per sjelljene tyre, si reagonin ata ndaj cdo te reje qe u vinte dhe u paraqitej, cfar ishte e mire dhe e keqe per ta, sa kishin perparuar nga java ne jave, nese dinin te dallonin ngjyren e kuqe nga ajo blu etj. Vezhgime mbi gjendjen fizike te femijeve. A ka probleme shendetesore? A ka probleme me degjimin? A ka difekte ne pjese te trupit, jasht apo brenda ti? Vendosja e nje mardhenie te mire me femijet, e rendesishtme ishte fakti qe femijve tu krijohej ideja qe ata ishin te vlersuar dhe te respektuar, ata kane nevoje per shume dashuri dhe per mbi te gjitha perfraze te tille si "ti je nje, vajze/djal i mire".
Kam mare pjese dhe ne shume lojra qe ata zhvillonin me njeri tjetrin, per te pare se si punonin me njerin- tjetrin, sa e pranonin ata njeri- tjetrin, por ne pak raste kam mar dhe rolin e mesuses duke i pyetur ata per mesimin qe kishin ate dite, ose qe kishin patur, perparimi ishte vertet i vogel per most e them qe sa mesohej dicka ajo harroj menjeher.

Punuar nga J. Rushiti ( www.psikologji.net )